U vreme cara Konstantina, našeg Nišlije koji je dozvolio hrišćanima propovedanje vere pošto se i sam preobratio u hrišćanina, bilo je to ogromno rimsko poljoprivredno dobro sa monumentalnom centralnom vilom rustikom koja je imala 400 kvadrata. U vili građenoj od lomljenog i tesanog kamena, sa podnim grejanjem u svih šest prostorija, živeo je vlasnik i bio je bez sumnje izuzetno bogat. U neposrednoj blizini vile bila je ekonomska zgrada, termalno kupatilo, blok u kome je smeštena radna snaga, za sada otkrivene dve ogromne od po hiljadu kvadrata prostorije za skladištenje žitarica. Sve skupa, poljoprivredno dobro je imalo oko 4000 zidanih kvadrata i prostiralo se na više hektara zemlje.
Ogromno poljoprivredno dobro
Sagrađeno u i danas plodnom ataru, u blizini ušća reka Ljig i Kolubare koja je u to doba bila plovna, u blizini današnjeg sela Ćelije u lajkovačkoj opštini, služilo je za uzgajanje, skladištenje i otpremanje poljoprivrednih proizvoda rimskim legijama na Dunavskom limesu, Sirmijumu (Sremska Mitrovica) i po drugim mestima.
Danas poznato kao arheološki lokalitet Anine, ovo poljoprivredno dobro intrigira arheologe i istoričare, ali i graditelje, pre svega zbog svoje veličine. To je do sada najveći pronađeni kompleks tog tipa u ovom delu Srbije i najznačajniji.
Nastajalo je u vreme kada je Rim izgubio značaj i kada je Konstantin Veliki gradio Novi Rim, prestonicu koja će biti poznata kao Konstantinopolj, grad na granici Istočnog i Zadnog carstva, kasnijeg Carigrada.
Žitarice za vojnike
U blizini poljoprivrednog dobra, gde je sve zidano od kamena, nalazi se i Sirmijum, današnja Sremska Mitrovica, takođe jedan od glavih gradova Rimskog carstva. Žitarice koje su sakupljane i skladištene na poljoprivrednom dobru u blizini Lajkovca stizale su širom današnje Srbije rimskim vojnicima i gradovima na rubu Rimskog carstva putevima, pronađen je ostatak rimskog puta ali i plovnom Kolubarom i Savom.
Bogati kompleks koji je hranio Rimljane doživeće tešku sudbinu, posle 380. godine, kada ga budu opljačkali i zapalili Goti koji su kretali sa drugim plemenima u osvajačke pohode. Jedan period će ruševina služiti tim plemenima da tu formiraju svoja staništa.
Dalje kroz vekove ruševine antičkog poljoprivrednog dobra biće korišćene tokom 15. veka za vreme vladavine despota Stefana Lazarevića i Đurđa Brankovića.
Žitnica Kolubare
Tokom 17. i 18. veka, kada je žitnica već bila urušena, tu se formiralo manje seosko groblje a u blizini su sagrađeni turski hanovi za odmor putnika. Tada je i nekadašnja antička žitnica dobila turski naziv Anine – Hanine.
Nova istraživanja otkrila su u jednoj od prostorija skelete 11 osoba, od kojih je osmoro dece. Budući da su imali deformitete smatra se da je tu ( između 16. i 18. veka) sahranjena populacija koju je zahvatila neka epidemija, pa su se sklonili u ruševinama.
Izuzetno atraktivan, lokalitet Anine proglašen je 2013. godine za kulturno dobro od izuzetnog značaja. Istraživanja započeta još 1949. godine su nastavljena, a 2018. je završena i konzervacija vile, čime su otvorena vrata turistima koji mogu da zavire u davno prošlo vreme kada je u tom delu Rimskog carstva cvetala žitnica Kolubare.
Dijana Dimitrovska, BCM, decembar 2025.
Tekst je deo serijala Priče iz kamena
